Мәскеу —
Ресейден жүздеген мың тонна дизель отынын әлемдік нарыққа шығаруға келісім беру арқылы Кремль Украинаның шығысындағы майдан даласында әскери күшпен қол жеткізе алмаған маңызды нәтижеге жетті.
Келісім аясында Ресейге қарсы жанармай экспортына қатысты санкциялар алты айға уақытша тоқтатылып, дизель отынын нарықтық бағамен сатуға мүмкіндік беріледі. Бұл Украинадағы соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, ауыр қысымға ұшыраған Ресей экономикасы үшін елеулі қолдау болмақ.
Алайда Ресей президенті Владимир Путин үшін бұл келісімнің басты пайдасы қазынаға түсетін миллиардтаған доллар қосымша табыста емес. Ең маңыздысы — осы келісім мен оған қатысты мәлімдемелер Украинадағы соғысы үшін Мәскеуді халықаралық оқшаулауға тырысқан Батыс елдерінің бірлігіне сызат түсіріп отыр.
АҚШ президенті Дональд Трамп қалыптасқан жаңа әрі бұрын-соңды болмаған жағдайды ашық көрсетті. Ол Украина президенті Владимир Зеленскийдің бұл келісімге қатысты наразылығын келеке етті. Зеленский келісімді «күшті серіктестің әлсіз шешімі» деп атап, оның Ресейге «осы соғысты жалғастыру үшін қосымша қаржы» беретінін мәлімдеген болатын.
«Біз оған: Ресейге қарсы қалаған әрекетіңді жасай бер, бірақ мұнай өңдеу зауыттарына соққы жасама дедік. Өйткені бұл бүкіл әлемге әсер ететін мәселе. Ал ол әлемге қиындық туғызғысы келеді. Біздің фермерлеріміз бен мал өсірушілерімізге қиындық келтіргісі келеді», — деді Трамп.
Осыдан кейін ол Украинаға жаңа басшы қажет екенін мәлімдеді. Осылайша, Трамп әлемдегі, әсіресе АҚШ-та қатты сезіліп отырған жанармай бағасының қымбаттауына іс жүзінде Украинаны кінәлады.
Канада премьер-министрі Марк Карни жексенбі күні Зеленскиймен сөйлескеннен кейін Украина президентінің ұстанымын қолдады. Оның айтуынша, бұл келісім «Украина, Канада және олардың одақтастарының Еуропада бейбітшілік пен тұрақтылық орнатуға бағытталған күш-жігеріне тікелей қайшы келеді».
Соңғы айларда Украина Ресей аумағының терең түкпірлеріне ұшқышсыз ұшу аппараттарымен үздіксіз әрі аса дәл соққылар жасап келеді. Соның салдарынан Ресей экономикасының маңызды тірегі әрі әскерін жанармаймен қамтамасыз ететін негізгі көздердің бірі саналатын мұнай өңдеу зауыттарының жұмысына жүйелі түрде елеулі зиян келтірілді.
Ел ішіндегі жанармай тапшылығы мен өндіріс көлемінің күрт қысқаруына байланысты Кремль осы айда ішкі қажеттіліктерін қамтамасыз ету мақсатында дизель отынының экспортын толық тоқтатты. Бұл Украинадағы соғысқа дейін әлемдегі дизель отынын экспорттайтын екінші ірі мемлекет болған Ресей үшін айтарлықтай ауыр соққы еді.
Ресей уәде етілген дизель отынын қажетті көлемде жеткізе ала ма, жоқ па — әзірге белгісіз. Алайда Вашингтон Украинаның Ресей мұнай өңдеу зауыттарына жасаған дрон шабуылдарын АҚШ мүдделеріне қарсы әрекет ретінде сипаттау арқылы өзінің экономикалық басымдықтарын іс жүзінде Мәскеудің экономикалық тұрақтылығын сақтаумен байланыстырып отыр.
Бұл ретте сарапшылар аталған келісім дизель отынының әлемдік бағасына айтарлықтай әсер етпеуі мүмкін екенін алға тартады.
АҚШ-тың Украинаны өз талабына көндіру үшін қолдана алатын ықпалды тетіктері бар.
Қазіргі уақытта Вашингтон Киевке тікелей қаржылай және қару-жарақ көмегін көрсетпейді. Алайда Украина қорғанысының цифрлық негізі саналатын америкалық барлау ақпаратын беру мәселесі әлі де аса маңызды болып отыр.
Егер Украина Трамптың талабына қарамастан Ресейдің мұнай инфрақұрылымына соққы жасауды жалғастырса, АҚШ бұл ақпарат алмасуды тоқтатуы мүмкін.
Мұндай қауіптің шынайы негізі бар. Өткен жылы Ақ үйдің Сопақ кабинетінде болған атышулы жанжалдан кейін Вашингтон Украинаға барлау ақпаратын беруді уақытша тоқтатқан еді.
Осы тәуекелді ескерген Зеленский Ресей де дәл осындай қадамға барған жағдайда өзара келісімге дайын екенін білдірді.
«Егер Ресей біздің энергетикалық инфрақұрылымымызға соққы жасауды тоқтатса, Украина да Ресейдің мұнай өңдеу зауыттарына шабуыл жасауды тоқтатуға дайын», — деді Зеленский жуырдағы мәлімдемесінде.
Украина үшін бұл жағдай елдің болашағына тікелей қауіп төндіретін кезекті ауыр сатқындық ретінде қабылдануы мүмкін.
Бұған дейін Трамп Киевтің батыл әскери тактикасына кей кездері амалсыз болса да құрметпен қарайтынын білдірген еді. Алайда қазір Украинаның асимметриялық соғыстағы ең тиімді қаруларының бірі — Ресей мұнай өңдеу зауыттарына үздіксіз дрон шабуылдарын жасау мүмкіндігі — әлсіреу қаупіне тап болды.
Оның үстіне бұл мүмкіндікті Ресейдің әуе қорғанысы жүйелері емес, АҚШ-тың дипломатиялық қысымы мен Трамптың Кремльмен қандай да бір келісімге келуге деген табанды ұмтылысы шектеуі ықтимал.
Ал Мәскеуде, керісінше, көңіл күй көтеріңкі.
Жұма күні кешке Трамппен алдын ала жоспарланған телефон әңгімесінен кейін Путин ресми мәлімдеме жасады.
«Ресей тарапы АҚШ нарығына және жалпы әлемдік нарықтарға мұнай мен мұнай өнімдерін жеткізуге дайын екенін растады», — деді ол.
«Бұл бүкіл әлемдік экономикаға оң әсер ететініне сенімдімін», — деп қосты Ресей президенті.
Кремль басшысы іштей бұл жағдайға ерекше риза болып отырғаны анық.
Өйткені Путин де, Трамп та Украинаның Ресей мұнай өңдеу зауыттарына жасайтын дрон шабуылдарының дереу тоқтатылғанын қалайды.
Екеуі де Украина президентінің орнына қысқа мерзімде келісімге келуге дайын басқа басшының келгенін қалайды.
Бұдан бірнеше апта бұрын ғана Трамп марқұм АҚШ сенаторы Линдси Грэм ұсынған заң жобасына қол қойған болатын. Ол заң Ресей мұнайын сатып алатын кез келген мемлекетке қатаң санкциялар енгізуге мүмкіндік береді.
Ал енді Вашингтонның өзі Ресей мұнай өнімдерін сатып алушыға айналып отыр.
Осылайша, төрт жылдан астам уақыт бойы табиғи ресурстарға бай Мәскеуге қарсы салыстырмалы түрде біртұтас ұстаным сақтап келген, соғыстың ауыр салдарларына қарамастан ынтымағын жоғалтпаған Батыс елдерінің бірлігіне тағы бір елеулі соққы жасалып жатқандай.
Асылбек Түйетаев
About The Author
